Naaktportretten (vrouwelijk) in de geschiedenis

Onze galerie Bruning Heintz heeft diverse naaktportretten van vrouwen. Recent kochten we een schitterend staand vrouwelijk naakt van Kees Maks uit 1905 (zie linksboven). Dat is een klassiek impressionistisch schilderij. We hebben ook een Freek van den Berg uit de jaren 1970. Dat is een meer fauvistisch schilderij met wilde kleuren. En we bezitten twee schitterende zachte naakten van Toon Kelder uit de vooroorlogse periode rond 1930. Kortom, we hebben van alles en nog wat.

Het (vrouwelijk) naaktportret is misschien wel een van de oudste en meest besproken onderwerpen in de kunstgeschiedenis. Hoe werd er in de verschillende periode tegen aangekeken ?

Het naakte lichaam gold als het hoogste ideaal van schoonheid, harmonie en kracht. Het stond symbool voor goddelijke perfectie en lichamelijke én morele balans.Voorbeeld: de Venus van Milo: een beeld dat het vrouwelijke lichaam toont als tijdloos schoonheidsideaal.

Kunstenaars herontdekten de klassieke idealen en combineerden die met christelijke symboliek. Het naakt was een eerbetoon aan de schepping en werd anatomisch zorgvuldig opgebouwd.Voorbeeld: de Geboorte van Venus van Sandro Botticelli: sensueel, maar tegelijk poëtisch en verheven.

Het naakt bleef belangrijk, maar werd vaak verpakt in mythologische of Bijbelse verhalen. Dramatiek, beweging en sensualiteit namen toe.Voorbeeld: de beroemde “Rubens-vrouwen” van Peter Paul Rubens: volle, levendige lichamen die vitaliteit en aardse schoonheid uitstralen.

Het naakt werd eleganter en verfijnder, soms speels en licht erotisch. De aristocratische smaak bepaalde de toon.Voorbeeld: de badende nimfen van François Boucher: sierlijk, decoratief en verleidelijk.

Het naakt werd realistischer en minder verhuld door mythologie. Kunstenaars schilderden herkenbare vrouwen, wat soms voor schandaal zorgde.Voorbeeld: Olympia van Édouard Manet: confronterend door de directe blik van het model.

Het lichaam werd expressiever weergegeven. Kleur, emotie en persoonlijke beleving werden belangrijker dan anatomische perfectie.Voorbeeld: de vervormde, kwetsbare naakten van Egon Schiele.

Het naakt werd onderwerp van experiment en abstractie. Het lichaam kon worden gestileerd, opgebroken of symbolisch ingezet.Voorbeeld: de krachtige, bijna abstracte vrouwenfiguren van Willem de Kooning.

We zien ook de laatste jaren een kentering. Schilderijen die enkele decennia terug acceptabel waren, worden nu met de nek aangekeken. Denk bijvoorbeeld aan de kindernaakten die Erasmus Bernard van Dulmen-Krumpelman maakte van spelende kinderen on de Drentsche Aa. Destijds werden ze als volkomen onschuldig gezien, heden ten dage zijn ze beladen.

Zo verandert de betekenis van het naakt telkens met de tijd: van goddelijk ideaal tot expressief, persoonlijk en soms zelfs provocerend statement.