Wat voor kunstwerk zoekt u?
Louise
Louise
Louise
👋 Hallo! Ik ben Louise. Wat voor schilderij zoek je ? Wilt u iets verkopen, zoek dan direct contact met ons.
Koeien in de wei...Golven tegen rotsen...Kleurrijk expressionistisch...
Bericht sturen betekent akkoord met ons privacybeleid.
Johan Dijkstra – Verbeelding van het Gronings landschapJohan Dijkstra – Verbeelding van het Gronings landschap
Kunst in context

Johan Dijkstra – Verbeelding van het Gronings landschap

Robert Didden19 uur geleden

Johan Dijkstra was een prominent lid van De Ploeg die bij zijn overlijden in 1978 een groot oeuvre naliet. Het Groninger landschap was een van zijn geliefde onderwerpen, naast dorpse en stadse aangezichten en het boerenleven. Maar ook tijdens buitenlandse reizen legde hij de omgeving vast op papier of doek. Deze werken zijn doorgaans en plein air ontstaan. Wat hij verbeeldde, veranderde niet wezenlijk tijdens zijn lange kunstenaarschap. Zie onderstaande aquarel, die onlangs is toegevoegd aan de collectie Bruning & Heintz.
Blauwborgje door Johan Dijkstra
Blauwborgje door Johan Dijkstra
Dijkstra werd in 1896 geboren in Groningen, als zoon van vader Derk en moeder Elizabeth. Nadat vader Derk was opgenomen in een psychiatrische inrichting kwam oma Trijntje in het gezin wonen om zijn moeder te ondersteunen. Zijn vader overleed in 1907; zijn zus Jacobina was al in 1900 overleden. Op zijn 19e schreef Dijkstra zich in bij Minerva waar hij tekencursussen volgde en waar zijn grote talent bleek.
Niet lang daarna naam Dijkstra, samen met oud-studenten van Minerva als Altink, Wiegers en anderen, het initiatief tot de oprichting van De Ploeg. Aanleiding daartoe was een tentoonstelling in 1918 van werk van Groningse kunstenaars waar traditioneel werk de boventoon voerde. Jongeren met nieuwe inzichten kregen nauwelijks aandacht. Dat moest veranderen, en zo werd De Ploeg opgericht. Hun eerste tentoonstelling volgde een jaar later. Enkele recensenten lieten zich lovend uit over het werk van de nog jonge Dijkstra.
Op zijn 23e startte hij een opleiding aan de Rijksacademie te Amsterdam. Een jaar later keerde hij terug naar Groningen om bij zijn moeder te gaan wonen. Zijn oma was al enkele jaren eerder overleden. In 1922 trouwde hij met Maria van Veen die hij had leren kennen op Minerva. Het paar verhuisde naar het pand 1e Drift/Spilsluizen, waar zijn moeder op de benedenste verdieping ging wonen.
De bovenverdieping werd verbouwd tot atelier, waarvan het uitzicht al vaak door Dijkstra op papier of doek is gezet. In het archief van Bruning & Heintz bevindt zich onderstaande grote aquarel met uitzicht uit het atelier. Het uitzicht is ook te zien in de korte documentaire Beno’s stad 157 uit 2003 naar aanleiding van de onthulling van een gedenksteen op een muur van het huis waar Dijkstra woonde.
Johan Dijkstra: uitzicht Spilsluizen
Johan Dijkstra: uitzicht Spilsluizen
Nadat hij was teruggekeerd in Groningen, begon Dijkstra er op uit te trekken. Met Jan Altink en anderen zwierf hij door het Groningerland, waar ook familie van zijn vrouw woonde. Daar logeerde hij dan wel eens om landarbeiders en zichters te tekenen en schilderen of met grafische technieken (ets, houtdruk) weer te geven.
Begin jaren ’20 raakte hij geboeid door schilderijen van Van Gogh. Dijkstra begon te experimenteren met kleur en expressie. Ook ging hij ander materiaal gebruiken waaronder wasverf dat ook door andere Ploegschilders werd gebruikt. Vormen werden nu vereenvoudigd weergeven met snel neergezette penseelstreken. Begin jaren 1930 lijkt deze korte expressionistische periode te zijn afgesloten. Dijkstra schreef er later zelf over: ‘Expressionisme is een wonderbloem die snel uitbloeit. Schilderkunst heeft de steun van de zichtbare werkelijkheid nodig’. Een voorbeeld van een vroeg schilderij met wasverf dat het Gronings landschap verbeeldt en dat geïnspireerd lijkt op het werk van Van Gogh.
Johan Dijkstra Gronings landschap
Johan Dijkstra Gronings landschap
Vanaf medio jaren 1930 zocht Dijkstra meer aansluiting bij de natuur. Zijn kleuren bleven daarbij helder. De impuls tot vernieuwing nam in die tijd af. Volgens Van der Wal (1996) had dat te maken met de wereldwijde economische recessie en een veranderend cultureel klimaat, hetgeen leidde tot een heroriëntatie op de natuur en de traditie. Dijkstra was zoekende en keerde terug tot de natuur, tot het landschap en het portret. Ook Altink en George Martens maakten deze ontwikkeling door, dat wil zeggen van expressionisme naar een meer natuurgetrouwe of zelfs impressionistische werkwijze. Desondanks bleven expressionistische elementen in de kunstwerken terugkomen. Bijvoorbeeld in de manier waarop het rood naast het blauw wordt geplaatst in veel van Dijkstra’s werken. Recensenten prezen zijn kleurgebruik en beschouwden Dijkstra als ‘een van de verfijnste coloristen’.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef hij landschappen en dorpsgezichten schilderen. Wat hem dreef was zijn angst ‘dat de prachtige werkelijkheid naar de bliksem zou gaan’ (Van der Wal, 1996). Onderstaand een schilderij uit circa 1940 getiteld Zomer in Garnwerd, dat zich in het archief bevindt van de collectie Bruning & Heintz:
Garnwerd door Johan Dijkstra
Garnwerd door Johan Dijkstra
Vanaf het eind van de oorlog tot aan zijn overlijden in 1978 zou hij zich blijven richten op het ‘zienlijke’, zoals Dijkstra dat noemde. Het grootste deel van zijn werk in latere jaren bestond uit landschappen, en dan vooral het Groningerland. Maar hij reisde in de jaren ’50 en ’60 ook met regelmaat naar het buitenland, waaronder Frankrijk en Italië, waar hij veel schilderijen, tekeningen en aquarellen maakte. Enkele fraaie aquarellen uit die tijd bevinden zich in de collectie van Bruning & Heintz:
Johan Dijkstra Haute Savoie
Johan Dijkstra Haute Savoie
Lago D'Orta door Johan Dijkstra
Lago D'Orta door Johan Dijkstra
Dijkstra is altijd zijn eigen weg blijven volgen, en liet allerlei ontwikkelingen in de kunst (abstractie, Cobra) links liggen. Zijn leven lang verbeelde hij het Groninger landschap in zijn kenmerkende stijl, een stijl die veel bewondering en waardering oogstte. Hij liet een omvangrijk oeuvre na, dat getuigt van gedegen vakmanschap. Zijn nalatenschap wordt sinds 1978 beheerd door de Stichting Johan Dijkstra.
Bronnen
Er zijn veel publicaties over leven en werk van Johan Dijkstra. Deze bijdrage is vooral gebaseerd op:
Monografie
Van der Wal, M., en anderen (1996). Johan Dijkstra 1896-1978. Zwolle: Uitgeverij Waanders.
De Ploeg
De Vries, A., e.a. (2026). Avant-garde in Groningen. De Ploeg 1918-1928 (3e druk). Zwolle: WBooks.
Hofsteenge, C. (1993). De Ploeg 1918-1941. De Hoogtijdagen (pp. 84-93, over Johan Dijkstra). Groningen: Benjamin & Partners.
Youtube
Benno’s stad, 157. Johan Dijkstra. OOG Groningen, december 2003.
Website Stichting Johan Dijkstra
Op deze website zijn fraaie publicaties te vinden over leven en werk van Dijkstra.

Tags


Aanbevolen kunststof