Een onverwachte ontdekking: Vilmos Huszár en de Haagse herstelconferenties

In onze kunstgalerie is geen dag hetzelfde. Bert en ik ontmoeten geregeld bijzondere mensen, horen prachtige verhalen en doen verrassende ontdekkingen. Never a dull moment.

Onlangs bezochten we een zeer sympathieke dame om haar bijzondere collectie schilderijen te bekijken. De werken kwamen uit een familie die ooit een galerie runde in Haarlem. Terwijl we rondkeken, vielen onze ogen op enkele ingelijste tekeningen aan de muur. Speelse, bijna satirische portretten van hooggeplaatste heren. Onze nieuwsgierigheid was meteen gewekt.

Tot onze verrassing bleken deze tekeningen gemaakt door niemand minder dan de Hongaarse kunstenaar Vilmos Huszár (1884–1960), mede-oprichter van de wereldberoemde kunststroming De Stijl, samen met Piet Mondriaan en Theo van Doesburg. Huszár was een veelzijdige kunstenaar: hij werkte als schilder, ontwerper en typograaf, en speelde een belangrijke rol in de grafische uitwerking van het tijdschrift De Stijl. Zijn werk kenmerkt zich door heldere geometrische vormen en primaire kleuren, maar hij had ook een speelser en observerend oog zoals deze tekeningen ons ineens lieten zien. Hoewel we Huszár vooral kenden van zijn strakke modernistische werk (in onze collectie bevindt zich een schitterend schaakspel van zijn hand) waren we verrast dat hij tevens politieke en satirische tekeningen maakte.

Toen we de tekst op de tekeningen bestudeerden, ontdekten we dat ze waren gemaakt tijdens de Haagse herstelconferenties, die in 1929 en 1930 plaatsvonden in Den Haag. Deze internationale bijeenkomsten hadden als doel de Duitse herstelbetalingen na de Eerste Wereldoorlog definitief te regelen. Het zogenoemde Young-plan werd hier uitgewerkt, waarbij de verplichtingen voor Duitsland werden verlaagd en versoepeld. Ook werd afgesproken dat het Rijnland eerder ontruimd zou worden. De tweede conferentie rondde de onderhandelingen af en legde de afspraken formeel vast in de hoop economische stabiliteit te herstellen. Ironisch genoeg werden beide conferenties al snel ingehaald door de beurskrach van 1929.

Onze fascinatie nam verder toe toen we op Delpher een krantenartikel vonden uit de Haagsche Courant van 21 januari 1930. Daarin beschrijft een aanwezige journalist hoe Huszár zelf door de zaal bewoog:

Een schitterend tijdsbeeld. De tekeningen tonen diverse prominente deelnemers aan de conferentie, onder wie de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Frans Beelaerts van Blokland, die als gastheer optrad. Met behulp van onder meer een videoverslag van de conferentie bij Beeld & Geluid hebben we inmiddels meerdere geportretteerden kunnen identificeren. Deze zijn onder andere:

Of deze tekeningen commercieel interessant zijn, weten we nog niet. Maar één ding staat vast: ze zijn gemaakt door een wereldberoemd kunstenaar, tijdens een cruciaal moment in de Europese geschiedenis. Dat maakt ze, op zijn minst, zeer historisch. We laten de tekeningen professioneel nakijken (uitvlakken, bleken en ontzuren) en zien dan wel of ze voor deze of gene interessant zijn. Het is in ieder geval een dankbaar project.