Henk Helmantel
Stilleven met vijzel, 1986
Over het schilderij
Het schilderij toont een zorgvuldig geordend stilleven met drie voorwerpen: een grote vijzel met stamper, een lage (glazen) schaal en een kleiner bekertje. De voorwerpen hebben een doorleefde, groenblauwe patina, waarin subtiele schakeringen van turquoise, olijfgroen en bruin zichtbaar zijn. De voorwerpen staan op een helderblauw vlak, dat scherp contrasteert met de rustige, warmgrijze achtergrond. De compositie is eenvoudig en evenwichtig, maar tegelijkertijd zorgvuldig opgebouwd. De grote vijzel vormt het visuele zwaartepunt, terwijl de schaal links en het kleinere bekertje ervoor zorgen dat het geheel niet statisch wordt. De stamper, die schuin omhoog steekt, doorbreekt de horizontale lijnen van het tafelvlak en geeft de compositie extra spanning. Bijzonder is de aandacht voor het materiaal. Het koele licht glijdt over de randen en brengt de glans, verkleuringen en oneffenheden van de voorwerpen overtuigend naar voren. Tegenover die gedetailleerde weergave staan het sobere kleurgebruik en de heldere vlakverdeling, die het schilderij een bijna verstilde, tijdloze uitstraling geven. De combinatie van klassieke stofuitdrukking en een bijna abstracte ordening van kleurvlakken is kenmerkend voor Helmantels ontwikkeling als schilder. Zijn stillevens zoeken niet zozeer het overvloedige van de zeventiende-eeuwse pronkstillevens, maar juist de schoonheid van een beperkt aantal zorgvuldig gekozen voorwerpen.
Over de kunstenaar
Henk Helmantel werd in 1945 geboren in Westeremden, Groningen. Hij volgde van 1961 tot 1965 de opleiding tot kunstschilder aan Academie Minerva in Groningen. In 1967 vestigde hij zich opnieuw in zijn geboortedorp, waar hij sindsdien woont en werkt. Helmantel behoort tot de bekendste Nederlandse vertegenwoordigers van het hedendaags realisme. Zijn oeuvre bestaat voornamelijk uit verstilde stillevens en gedetailleerde interieurs van middeleeuwse kerken en kloosters. Met een verfijnde schildertechniek, uitgebalanceerde composities en een subtiel gebruik van licht en schaduw weet hij alledaagse voorwerpen en historische architectuur een bijzondere schoonheid en tijdloosheid te geven. In zijn werk is de invloed van de zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst duidelijk herkenbaar. Ook zijn christelijke levensovertuiging speelt een belangrijke rol in zijn kunstenaarschap en zijn beleving van schoonheid, cultuur en geschiedenis. Zijn schilderijen genieten zowel in Nederland als internationaal grote belangstelling. In 2008 werd hij uitgeroepen tot Kunstenaar van het Jaar en in 2014 werd hij benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In Westeremden bouwde Helmantel samen met zijn vrouw Babs een historische pastorieboerderij, De Weem, opnieuw op. Hier bevindt zich Museum Helmantel, waar zijn werk en zijn belangstelling voor historische kunst en voorwerpen samenkomen.