Jan Voerman sr
Rivierlandschap bij Hattem
Over het schilderij
Je ziet een breed rivierlandschap aan het begin of einde van de dag, te herkennen aan het zachte, lage licht en de warme kleuren in de lucht. Het water van de IJssel ligt rustig en weerspiegelt subtiel de pasteltinten van de hemel. Aan de overzijde ligt Hattem, waarvan de kerk en het compacte, rode stadssilhouet duidelijk te onderscheiden zijn. De huizen lijken in het licht bijna te vervloeien met de omgeving. Op de voorgrond ligt de uiterwaard met natte weilanden in groen- en okertinten, typisch voor het rivierengebied. De horizon is laag gehouden, waardoor het grootste deel van het beeld wordt ingenomen door de lucht: zachtblauwe wolkenbanen die langzaam overgaan in roze-geel bij de ondergaande zon. Dit alles past prachtig bij Jan Voerman Sr. (1857–1941), die bekend stond als de schilder van de IJssel en die tussen 1890 en 1910 talloze variaties maakte van dit uitzicht. Hij was een meester in het vangen van licht en atmosfeer in het vlakke rivierenland rond Hattem en Zwolle. Zijn aquarellen hebben zelden harde contouren; kleuren vloeien en dampen bijna, waardoor het landschap lijkt te ademen. Rond 1900 was dit uitzicht een belangrijk economisch en cultureel landschap: rivieren waren toen de slagaders van transport, maar tegelijkertijd plekken van romantiek en verstilling in de schilderkunst. Voerman legde dat vast net voordat modernisering en ruilverkaveling het beeld voorgoed veranderden.
Over de kunstenaar
Jan Voerman werd als boerenzoon in Kampen geboren, als tiende kind in een groot boerengezin. Zijn aanleg tot tekenen en schilderen openbaarde zich al toen hij nog heel jong was en al op zijn twaalfde kreeg hij teken- en schilderles. Na een opleiding aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam, waarvoor hij 1883 examen deed, woonde hij een tijdje in het voormalige atelier van Josef Israëls. Jan Voerman studeerde in de periode 1880-1881 ook aan de Antwerpse Academie. In deze Amsterdamse periode schilderde hij onder meer Jordaanse typen, joodse huistaferelen en stadsgezichten. Jan Voerman gaat vanaf het begin van de twintigste eeuw IJssellandschappen schilderen. Het leverde hem de titel ‘IJsselschilder’ op, een benaming die vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt. Voerman schakelt vanaf dit moment ook over op olieverf. Zijn glorieuze periode van de IJssellandschappen is nu echt begonnen. Jan Voerman en zijn vriend Jan Verkade gingen in deze tijd regelmatig naar Kampen en Hattem om te schilderen. Hier ontstonden zijn eerste werken waarop landschappen met vee in beeld werden gebracht. Zijn schilderij ‘Vee in de weide’ werd bekroond met de Willink van Collen prijs. Jan Voerman trouwde in 1889 met Anna Verkade en het echtpaar besloot in Hattem te gaan wonen. De landelijke omgeving inspireerde Jan Voerman en geleidelijk nam hij afstand van zijn eerdere impressionistische werk en gaat hij schilderen met helderdere kleuren en in eenvoudiger vormen. Voerman bleef tot aan zijn dood in Hattem wonen. Wel werden rond 1935 zijn ogen te zwak om nog te kunnen schilderen. Zijn vrouw Anna, die heel zijn leven een grote steun voor hem was, overleed in 1939. Voerman zelf overleed twee jaar later, in 1941. Hij heeft een omvangrijk en groot oeuvre nagelaten.
