Jan Ouwersloot
Riviergezicht
Over het schilderij
Het schilderij toont een vredig rivierlandschap op een zomerse dag, vermoedelijk aan de Amstel of een vergelijkbare brede rivier. Op de voorgrond loopt een schaduwrijk pad onder hoge bomen, waar het zonlicht gefilterd door het lover in zachte vlekken op de grond valt. Aan de waterkant, iets rechts van het midden, zit een jong stel op een houten bankje; hun fietsen staan nonchalant tegen de bomen geleund. Ze kijken uit over het kalme, diepblauwe water waarop een witte zeilboot met bolle zeilen rustig voorbijglijdt. Verderop in de verte is nog een zeiltje te zien, bijna verzonken in de blauwige nevel van de horizon. De compositie is doordacht: de donkere bomen aan de linkerkant vormen een natuurlijke omlijsting die het oog naar het licht aan de overzijde van het water leidt. Het contrast tussen schaduw en zon, tussen nabijheid en verte, roept een aangename rust op. Toch zit er, zoals vaker bij Jan Ouwersloot, iets merkwaardig aan de sfeer, moeilijk precies te benoemen, maar voelbaar. De natuur is bijna té stil, de kleuren iets te helder, de mensen té onbeweeglijk. Dat subtiele onechte, dat "vreemde" evenwicht tussen werkelijkheid en droom, maakt het werk intrigerend. Het lijkt een herinnering aan een perfecte zomerdag, eerder dan een moment uit het echte leven. Stilistisch hoort het bij Ouwersloots herkenbare naïef-realistische stijl: nauwkeurig uitgewerkte details, realistische perspectieven en belichting, maar met een ondertoon van tijdloosheid en vervreemding.
Over de kunstenaar
Jan Ouwersloot was een autodidact die zich zonder academische opleiding ontwikkelde tot een eigenzinnig en herkenbaar schilder. Hij verhuisde in 1923 naar Amsterdam, de stad die een belangrijke inspiratiebron voor zijn werk zou worden. Naast zijn dagelijkse werkzaamheden bleef hij zich zijn leven lang intensief met de schilderkunst bezighouden. Ouwersloot schilderde landschappen, havens, stadsgezichten en straatscènes, waarbij hij zich vaak liet inspireren door zijn directe omgeving en het alledaagse leven. Zijn belangstelling ging daarbij niet alleen uit naar het pittoreske Amsterdam, maar ook naar het moderne stadsleven en verkeer. Vooral avondlijke stadsgezichten, havens en landschappen nemen een belangrijke plaats in zijn oeuvre in. Zijn stijl wordt gekenmerkt door een naïef-realistische benadering, waarin een nauwkeurige observatie van de werkelijkheid samengaat met een zekere vereenvoudiging en verbeeldingskracht. Het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie rekent Ouwersloot tot de schilderstroming ‘De Populisten’, een groep kunstenaars die in de jaren dertig streefde naar een herkenbare en toegankelijke beeldtaal. Het vertellende karakter en onderwerpen uit het dagelijks leven stonden daarbij centraal. Ouwersloot onderscheidde zich binnen deze stroming door zijn bijzondere belangstelling voor de stad en haar veranderende omgeving. Een bijzonder aspect van zijn oeuvre zijn de topografische fantasievoorstellingen. Daarin combineerde hij bestaande elementen uit het Amsterdamse stadsbeeld op een speelse manier tot nieuwe, soms bijna droomachtige composities. Werkelijkheid en verbeelding vloeien hierdoor in zijn schilderijen op vanzelfsprekende wijze in elkaar over. Ook zijn havengezichten kunnen een sterk documentair karakter hebben. Museum MORE ontdekte bijvoorbeeld aan de hand van details in een schilderij dat een door Ouwersloot geschilderde ‘Nederlandse haven’ in werkelijkheid het IJ bij Amsterdam voorstelt. Van 1927 tot 1964 was Ouwersloot lid van de Amsterdamse kunstenaarsvereniging De Onafhankelijken, waarmee hij gedurende tientallen jaren regelmatig exposeerde. Zijn werk werd onder meer getoond in het Stedelijk Museum Amsterdam en ook in België was zijn werk te zien. Zowel het Stedelijk Museum als het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel namen werk van hem in de collectie op. Ondanks zijn langdurige tentoonstellingspraktijk en zijn plaats binnen het Nederlandse realisme raakte Jan Ouwersloot na zijn overlijden enigszins op de achtergrond. De laatste jaren is er echter sprake van een hernieuwde belangstelling voor zijn werk. Museum MORE heeft verschillende werken van Ouwersloot in de collectie en besteedde recent aandacht aan zijn oeuvre. Daarmee krijgt deze eigenzinnige schilder, die de werkelijkheid van zijn tijd op een persoonlijke en soms bijna magische wijze wist vast te leggen, opnieuw de aandacht die hij verdient.
