Ferdinand Hart-Nibbrig
Der Eselsthurm in Montjoie
Over het schilderij
Tijdens zijn reizen door de Duitse Eifel vond Ferdinand Hart Nibbrig een bron van inspiratie in het schilderachtige stadje Montjoie, het huidige Monschau. Vanaf een verhoogd standpunt kijkt de schilder uit over de middeleeuwse Eselsturm, de oude stadsmuren en het golvende landschap dat zich uitstrekt tot aan de beboste heuvels in de verte. Het tafereel ademt rust. De massieve ronde toren vormt het architectonische zwaartepunt van de compositie, terwijl een grazende koe, een hooibaal en de ommuurde tuin op de voorgrond het landschap een bijna tijdloos, landelijk karakter geven. De witte huizen van het stadje liggen als een mozaïek in het dal en verbinden de historische vesting met het omliggende cultuurlandschap. Hart Nibbrig schildert het geheel in zijn kenmerkende luministische stijl. In plaats van grote kleurvlakken bouwt hij het beeld op uit kleine, losse penseeltoetsen die het zonlicht laten trillen over de heuvels, bomen en stenen muren. Vooral de vele nuances groen, afgewisseld met zachte violette, roze en okerkleurige accenten, geven het landschap een uitzonderlijke frisheid en levendigheid. Deze behandeling van kleur en licht verraadt de invloed van het Franse pointillisme, dat Hart Nibbrig als een van de eerste Nederlandse kunstenaars op geheel eigen wijze toepaste. Schilderijen van Monschau behoren tot de meest geliefde werken uit Hart Nibbrig's Eifelperiode. Tussen ongeveer 1904 en 1909 bezocht hij de streek herhaaldelijk en vervaardigde hij meerdere gezichten op Montjoie en de omliggende heuvels. Het heldere licht, de rijke schakeringen groen en het glooiende landschap sloten naadloos aan bij zijn zoektocht naar de verbeelding van licht en atmosfeer. Vergelijkbare voorstellingen bevinden zich onder meer in museale en particuliere collecties. Dit werk verenigt historische architectuur, een verstild landschap en Hart Nibbrig's verfijnde luministische techniek tot een schilderij waarin niet het monument zelf, maar vooral de beleving van licht, ruimte en kleur centraal staat. Daarmee behoort het tot de mooiste voorbeelden van zijn Duitse landschappen uit de jaren vlak voor zijn overlijden.
Over de kunstenaar
Ferdinand Hart Nibbrig was een Nederlands schilder en theosoof. In zijn eerste jaren als schilder werkte Hart Nibbrig vooral in de impressionistische stijl van de Amsterdamse School, maar na een jaar in Parijs (1890), wendde hij zich onder invloed Vincent van Gogh en Georges Seurat tot het pointillisme. Hij was ook een van de schilders die het luminisme in Nederland introduceerden. Zijn werken kenmerken zich door veel licht en heldere kleuren. Hij woonde in Laren in het Gooi, maar werkte ook in andere plaatsen in Nederland, met name aan de kust, zoals Vlieland en het Zeeuwse Zoutelande. Hij maakte ook reizen naar Noord-Afrika en Duitsland. Ferdinand Hart Nibbrig was de tweede zoon van Pieter Nibbrig en Elisabeth Hart. Vanaf 31 januari 1884 mocht hij zich bij Koninklijk Besluit Ferdinand Hart Nibbrig noemen. De namen Hart en Nibbrig mochten gekoppeld worden, omdat zijn moeder in 1880 de laatste van haar drie kinderloze broers had verloren, waarmee de naam Hart uit zou sterven. In 1895 huwde hij Johanna Bartruida Moltzer. Hij leerde haar kennen bij het portretteren van leden van haar familie Moltzer, die een likeurstokerij annex drankenhandel exploiteerde aan de Rozengracht in Amsterdam. Johanna was Nederlands Hervormd, maar werd in 1908 lid van de Theosofische Vereniging. Ferdinand werd lid van de Gooise loge die begin 1908 was opgericht. Johanna was zo onder de indruk van Rudolf Steiner, dat zij enkele jaren na het overlijden van haar echtgenoot verhuisde naar Dornach bij Bazel, waar Steiner een eigen, Antroposofisch instituut had gesticht. In 1981 werd in het Singer Museum in Laren de Hart Nibbrigzaal ingewijd voor een permanente opstelling van zijn schilderijen, tekeningen en litho's. In Laren is de Hart Nibbriglaan naar hem vernoemd, in Den Haag is in 1925 de Hart Nibbrigkade in het Benoordenhout aangelegd. In Amsterdam-West bevindt zich een Ferdinand Hart Nibbrigstraat.