Jannes de Vries
Gronings landschap jaren 1930
Over het schilderij
Dit schilderij toont een weids, licht golvend landschap op het Groningse platteland, gezien vanaf een iets verhoogd standpunt. Op de voorgrond liggen samengebonden schoven graan, grof en stevig neergezet met zichtbare, snelle penseelstreken. Het pad dat schuin door het veld loopt, leidt het oog naar de horizon, waar lage boompartijen en enkele boerderijvormen het landschap begrenzen onder een bleke, licht bewolkte lucht. Wat meteen opvalt, is de losse, vibrerende toets: korte streken in geel, oker, groen en zachte roodtinten suggereren het spel van licht over het veld. De verf lijkt bijna schetsmatig aangebracht, zonder harde contouren, waardoor het geheel een levendige, tijdelijke indruk geeft. Hier zie je duidelijk hoe Jannes de Vries in deze vroege fase vooral bezig is met het vangen van sfeer en licht, eerder dan met expressieve vervorming. De invloed van Vincent van Gogh is goed herkenbaar: in de ritmische penseelvoering, de nadruk op het agrarische motief, en de manier waarop kleur en lijn samen het landschap laten trillen van energie. Toch blijft het hier rustiger en minder dramatisch dan bij Van Gogh. Binnen het kader van De Ploeg is dit vroege werk bijzonder, omdat het laat zien dat Jannes aanvankelijk een impressionistische koers volgde, terwijl veel andere ploegleden juist al sterker richting het expressionisme bewogen. Dat hij later zelf ook die expressievere stijl omarmde, maakt dit schilderij extra interessant: het is een momentopname van een kunstenaar in ontwikkeling, nog dicht bij de waarneming, maar al met een zekere vrijheid in toets en kleur die vooruitwijst naar zijn latere werk.
Over de kunstenaar
In 1920 schreef Jannes de Vries zich in voor de Normaalschool voor Tekenleraren in Amsterdam. Hij slaagde voor het diploma hand- en lijntekenen en vertrok naar Parijs, het ‘mekka van de kunst’. Daarna reisde Jannes door naar Rome, Florence en Noord-Afrika. In 1924 vestigde Jannes de Vries zich in Groningen en werd lid van Groninger kunstkring De Ploeg. Hij exposeerde met collega schilders en was enige tijd voorzitter van het kunstgenootschap. Regelmatig ontmoetten ze elkaar bij Blauwborgje, een boerderij gelegen bij het Reitdiep, om er te schilderen. Om inkomsten te generen werd Jannes de Vries parttime tekenleraar op het Stedelijk gymnasium en was daarnaast ook werkzaam als illustrator en reclametekenaar. Mogelijk waren deze drukke werkzaamheden reden om zijn lidmaatschap van De Ploeg in 1927 op te zeggen. Vanwege overspannenheid was Jannes de Vries jaren later genoodzaakt enige tijd te stoppen met schilderen. Tijdens de verplichte rustperiode maakte hij reizen naar Zwitserland, Frankrijk en andere landen. Pas na de Tweede Wereldoorlog sloot hij zich weer bij De Ploeg aan. Jannes werkte aanvankelijk in een aan Cezanne ontleende vormentaal, die enigszins kubistisch aandoet. Omstreeks 1930 kwam zijn realistische schilderstijl wat dichter bij zijn collega’s van de Groninger Ploeg te liggen, die inmiddels schilderden met een gematigder palet, die het beste kan worden omschreven als ‘verhevigd impressionisme’. Vanaf 1939 hanteerde Jannes Vries een expressievere penseeltoets en koos hij voor een feller kleurgebruik, al maakte hij er ook impressionistisch werk tussendoor. Een opmerkelijk contrast met de andere Ploegleden, die juist behoudender gingen schilderen. In 1966 stopte Jannes de Vries als leraar en had meer tijd om te reizen en te schilderen. Vanaf die tijd koos De Vries zijn kleuren bijna alleen om hun emotionele lading. Hij zette zijn lijnen sterker aan en schilderde met hardere, bijna fluorescerende kleuren. Daarbij gebruikte hij vaak het paletmes. Zijn onderwerpskeuzes sluiten aan bij schilders als Johan Dijkstra en Jan Altink: een kronkelende weg met felrode boerderijen, een opdoemende kerk geschilderd vanaf een lager standpunt of een vergezicht bij het Reitdiep. Zijn werken bevinden zich in diverse particuliere collecties en zijn te zien in het Groninger museum.
